GÓC NHÌN PHÁP LÝ TỪ QUY ĐỊNH MỚI: THẨM QUYỀN CỦA CHỦ TỊCH UBND CẤP XÃ TRONG VIỆC TƯỚC, ĐÌNH CHỈ CHỨNG CHỈ HÀNH NGHỀ LUẬT SƯ TỪ NGÀY 18/5/2026

Từ ngày 18/5/2026, thông tin về việc Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã được trao thẩm quyền tước, đình chỉ chứng chỉ hành nghề luật sư đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới luật sư và dư luận. Đây là một thay đổi đáng chú ý trong cơ chế quản lý hành nghề luật sư. Tuy nhiên, quy định này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần xem xét dưới góc độ tính hợp pháp, hợp hiến và tác động thực tiễn.

1. Cơ sở pháp lý của việc quản lý chứng chỉ hành nghề luật sư

Theo Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung các năm 2012, 2015), chứng chỉ hành nghề luật sư là điều kiện bắt buộc để cá nhân được hành nghề hợp pháp. Việc cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp. 

Bên cạnh đó, pháp luật cũng ghi nhận nguyên tắc hành nghề luật sư độc lập. Đây là cơ sở để đảm bảo luật sư có thể bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, cơ quan, tổ chức một cách độc lập, khách quan. 

Trong bối cảnh đó, việc xuất hiện quy định trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã tước hoặc đình chỉ chứng chỉ hành nghề luật sư (nếu được quy định trong văn bản dưới luật) đặt ra câu hỏi lớn về tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.

2. Tác động của Nghị định 109/2026/NĐ-CP đến thực tiễn

Không thể phủ nhận rằng việc phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Nếu được thiết kế hợp lý, việc trao thêm thẩm quyền cho cấp xã có thể giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm xảy ra tại địa phương, giảm tải cho cơ quan cấp trên. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực hành nghề luật sư thì rủi ro phát sinh là không nhỏ, cụ thể:

Thứ nhất, UBND cấp xã không phải là cơ quan có chuyên môn sâu trong lĩnh vực pháp lý đối với nghề luật sư. Việc đánh giá hành vi vi phạm của luật sư vốn có thể liên quan đến quy tắc đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng tố tụng hay chuẩn mực hành nghề, điều này đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và sự hiểu biết sâu sắc về nghề luật sư. Nếu trao quyền xử lý cho Chủ tịch UBND cấp xã ở mức độ tước hoặc đình chỉ chứng chỉ sẽ dẫn đến nguy cơ áp dụng sai quy định là hoàn toàn có thể xảy ra.

Thứ hai, quy định này có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của luật sư trong quá trình hành nghề. Trong thực tế, luật sư thường tham gia giải quyết các vụ việc tranh chấp với cơ quan nhà nước, bao gồm cả chính quyền địa phương. Nếu cơ quan hành chính cấp xã có thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề, sẽ khó tránh khỏi nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích, từ đó tác động tiêu cực đến sự khách quan trong hành nghề.

Thứ ba, việc mở rộng thẩm quyền này có thể dẫn đến gia tăng khiếu nại, khởi kiện các vụ việc hành chính. Luật sư bị xử lý có thể không đồng ý với quyết định của Chủ tịch UBND cấp xã và thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện tại các cơ quan có thẩm quyền. Điều này không chỉ làm gia tăng áp lực cho hệ thống tư pháp mà còn tạo ra sự bất ổn trong môi trường hành nghề.

3. Kiến nghị và đề xuất hoàn thiện

Từ những phân tích nêu trên, để bảo đảm tính hợp hiến và sự thống nhất của hệ thống pháp luật, cần xem xét một số kiến nghị sau:

Thứ nhất, bảo đảm tính hệ thống của văn bản quy phạm pháp luật

Theo Luật Luật sư 2006 (sửa đổi, bổ sung 2012, 2015), thẩm quyền cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư thuộc về Bộ Tư pháp. Do đó, nếu có sự thay đổi về chủ thể có thẩm quyền tước hoặc đình chỉ chứng chỉ, thì nội dung này phải được sửa đổi, bổ sung trực tiếp trong luật, không thể chỉ quy định tại Nghị định 109/2026/NĐ-CP nhằm tránh vi phạm nguyên tắc văn bản dưới luật không được trái với luật.

Thứ hai, giới hạn phạm vi phân cấp hợp lý

Trong trường hợp cần thiết phải tăng cường phân cấp quản lý, nên giới hạn thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã ở các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính mang tính chất nhẹ (như phạt tiền, cảnh cáo), thay vì trao quyền tước hoặc đình chỉ chứng chỉ hành nghề – vốn là các biện pháp có tính chất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền hành nghề của luật sư.

Bên cạnh đó, theo Điều 9 Nghị định 121/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), thẩm quyền cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư – được dẫn chiếu từ khoản 3 Điều 17 Luật Luật sư 2006 (sửa đổi, bổ sung 2012, 2015) – thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Từ đó có thể thấy, nếu đồng thời trao thẩm quyền tước hoặc đình chỉ chứng chỉ hành nghề luật sư cho Chủ tịch UBND cấp xã sẽ dẫn đến sự thiếu thống nhất trong phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền, thậm chí phát sinh tình trạng “lệch tầng” trong quản lý nhà nước: cơ quan cấp tỉnh là chủ thể cấp phép, trong khi cơ quan cấp xã lại có quyền áp dụng biện pháp xử lý có tính chất tước bỏ hoặc hạn chế trực tiếp quyền hành nghề.

Do đó, cần thiết phải rà soát, điều chỉnh các quy định có liên quan nhằm bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật, tránh chồng chéo thẩm quyền và bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa thẩm quyền cấp phép và thẩm quyền xử lý hậu kiểm.

Thứ ba, bảo đảm tính độc lập của nghề luật sư

Nguyên tắc độc lập trong hành nghề luật sư đã được ghi nhận trong Luật Luật sư 2006 và là chuẩn mực phổ biến theo thông lệ quốc tế. Việc trao quyền xử lý ở mức cao cho chính quyền cấp cơ sở – nơi có thể là một bên trong các tranh chấp mà luật sư tham gia – tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích, từ đó ảnh hưởng đến tính khách quan và độc lập nghề nghiệp.

Thứ tư, phát huy vai trò của tổ chức xã hội – nghề nghiệp

Các tổ chức như Đoàn Luật sư Việt Nam cần được trao vai trò chủ đạo trong việc giám sát đạo đức nghề nghiệp và xử lý vi phạm của luật sư. Đây là các chủ thể có chuyên môn sâu, hiểu rõ đặc thù nghề nghiệp và có khả năng đánh giá chính xác hơn so với cơ quan hành chính cấp cơ sở.

Thứ năm, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Trong mọi trường hợp, nếu mở rộng thẩm quyền cho UBND cấp xã, cần đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát hiệu quả, bao gồm: cơ chế khiếu nại, khởi kiện hành chính; cơ chế giám sát của cơ quan cấp trên; và quy định rõ trách nhiệm pháp lý đối với trường hợp lạm quyền hoặc áp dụng sai pháp luật.

Việc trao quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã trong xử lý hành nghề luật sư là một vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm tính độc lập của nghề luật sư. Trong bối cảnh cải cách hành chính và phân cấp mạnh mẽ hiện nay, mọi thay đổi cần được đặt trên nền tảng thượng tôn pháp luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Chỉ khi đó, hệ thống pháp luật mới có thể vận hành một cách thống nhất, đồng thời bảo vệ được vai trò quan trọng của luật sư trong việc duy trì công lý và quyền con người.