LUẬT SƯ CÓ CÒN ĐƯỢC MANG ĐIỆN THOẠI, MÁY TÍNH VÀO PHIÊN TÒA? GÓC NHÌN PHÁP LÝ TỪ QUY ĐỊNH MỚI CỦA TÒA ÁN

LUẬT SƯ CÓ CÒN ĐƯỢC MANG ĐIỆN THOẠI, MÁY TÍNH VÀO PHIÊN TÒA? GÓC NHÌN PHÁP LÝ TỪ QUY ĐỊNH MỚI CỦA TÒA ÁN

Từ ngày 01/8/2026, Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao chính thức có hiệu lực, quy định mới về nội quy phiên tòa, phiên họp và việc ghi âm, ghi hình diễn biến phiên tòa. Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm của giới luật sư và dư luận là quy định về việc không được tự ý mang điện thoại, máy tính xách tay, máy tính bảng, đồng hồ thông minh và các thiết bị điện tử khác vào phòng xử án nếu chưa được Thẩm phán chủ tọa cho phép.

Quy định này làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều: liệu đây có phải là sự hạn chế quyền hành nghề của luật sư hay chỉ là một biện pháp nhằm bảo đảm sự tôn nghiêm của hoạt động xét xử?

1. Quy định mới không chỉ áp dụng đối với luật sư

Theo Điều 4 Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC, người tham gia và người tham dự phiên tòa:

“Không được mang thiết bị truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ, trao đổi thông tin, dữ liệu số như điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay, đồng hồ thông minh… vào phiên tòa, phiên họp, trừ trường hợp Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp cho phép.”

Như vậy, quy định không hướng riêng đến luật sư mà áp dụng chung đối với mọi chủ thể tham gia hoặc tham dự phiên tòa.

Đồng thời, Thông tư cũng quy định việc sử dụng thiết bị điện tử để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ hoặc phục vụ xét xử trực tuyến phải theo sự điều hành của Thẩm phán chủ tọa. Điều này cho thấy pháp luật vẫn thừa nhận nhu cầu sử dụng thiết bị điện tử trong hoạt động tố tụng, nhưng đặt dưới cơ chế kiểm soát của Tòa án.

2. Vì sao Tòa án ban hành quy định này?

Về bản chất, quy định xuất phát từ yêu cầu bảo đảm:

• An ninh, an toàn phiên tòa;
• Bảo mật thông tin, chứng cứ;
• Ngăn ngừa việc ghi âm, ghi hình, phát trực tiếp trái phép;
• Bảo đảm sự tôn nghiêm của hoạt động xét xử.

Thực tế thời gian qua xuất hiện nhiều trường hợp ghi hình, livestream phiên tòa, cắt ghép phát tán trên mạng xã hội hoặc sử dụng thông tin chưa được kiểm chứng, ảnh hưởng đến quyền riêng tư của các đương sự cũng như tính độc lập của hoạt động xét xử.

Thông tư 12/2026/TT-TANDTC vì vậy còn quy định người tham gia phiên tòa không được truyền phát trực tiếp, không được đưa thông tin sai sự thật, không được làm ảnh hưởng đến sự độc lập của Hội đồng xét xử.

3. Quy định có ảnh hưởng đến hoạt động hành nghề luật sư?

Đây là vấn đề gây tranh luận nhiều nhất, theo Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012), luật sư có quyền:

- Tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng;

- Thu thập, cung cấp chứng cứ;

- Nghiên cứu hồ sơ vụ án;

- Sử dụng các biện pháp hợp pháp để thực hiện việc bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi của thân chủ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, rất nhiều luật sư đã sử dụng hồ sơ điện tử, văn bản pháp luật trên máy tính, phần mềm tra cứu án lệ, cơ sở dữ liệu pháp luật, ghi chú điện tử trong quá trình tranh tụng. Việc không được sử dụng các thiết bị này có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tranh tụng trên thực tế, đặc biệt đối với các vụ án có khối lượng tài liệu lớn.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Thông tư không cấm tuyệt đối, mà trao quyền quyết định cho Thẩm phán chủ tọa. Điều đó đồng nghĩa, nếu luật sư có nhu cầu sử dụng máy tính để phục vụ hoạt động bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng thì vẫn có thể được xem xét cho phép.

4. Dưới góc độ tố tụng, quyền điều hành phiên tòa thuộc về Thẩm phán chủ tọa

Theo các bộ luật tố tụng hiện hành, Thẩm phán chủ tọa có trách nhiệm điều hành phiên tòa, giữ gìn trật tự và bảo đảm việc xét xử diễn ra đúng pháp luật.

Bên cạnh đó, Thông tư 01/2017/TT-TANDTC về quy định phòng xử án cũng xác lập nguyên tắc tổ chức phòng xử án nhằm bảo đảm tính trang nghiêm và trật tự của hoạt động xét xử.

Do đó, việc giao quyền cho Thẩm phán quyết định cho phép sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa là phù hợp với chức năng điều hành hoạt động xét xử.

5. Cần cân bằng giữa trật tự phiên tòa và quyền hành nghề của luật sư

Mặc dù mục tiêu của quy định là hợp lý, nhưng việc áp dụng trên thực tế cần bảo đảm sự cân bằng.

Nếu việc cho phép hay không cho phép sử dụng thiết bị điện tử hoàn toàn phụ thuộc vào nhận định chủ quan của từng Thẩm phán mà thiếu tiêu chí thống nhất, có thể dẫn đến sự thiếu đồng nhất giữa các Tòa án, thậm chí ảnh hưởng đến quyền tranh tụng và quyền bào chữa.

Trong khi đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã xác định yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, đổi mới và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động tố tụng cũng là xu hướng tất yếu. Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng nên có hướng dẫn cụ thể về trường hợp luật sư được mang máy tính để tra cứu hồ sơ điện tử, thủ tục xin phép đơn giản, minh bạch, tiêu chí thống nhất giữa các Tòa án, cơ chế kiểm soát việc sử dụng thay vì hạn chế tuyệt đối.

Thông tư 12/2026/TT-TANDTC không phải là quy định cấm luật sư sử dụng điện thoại hay máy tính trong mọi trường hợp. Bản chất quy định là thiết lập cơ chế kiểm soát việc mang và sử dụng thiết bị điện tử trong phòng xử án, nhằm bảo đảm an ninh, trật tự và tính nghiêm minh của hoạt động xét xử.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách tư pháp, việc sử dụng thiết bị điện tử đã trở thành nhu cầu nghề nghiệp chính đáng của luật sư. Vì vậy, quá trình áp dụng quy định cần bảo đảm hài hòa giữa quyền điều hành phiên tòa của Thẩm phán, quyền hành nghề hợp pháp của luật sư và quyền được bảo vệ tốt nhất của người tham gia tố tụng. Chỉ khi đạt được sự cân bằng đó, quy định mới thực sự phát huy hiệu quả, vừa giữ gìn sự tôn nghiêm của Tòa án, vừa đáp ứng yêu cầu của một nền tư pháp hiện đại, công khai và minh bạch.